Cmentarz wojenny i mogiła zbiorowa w Szarbii
Podczas badań w Szarbii odnaleziono zbiorową mogiłę żołnierzy z okresu I wojny światowej, a także utworzony w jej sąsiedztwie cmentarz wojenny. Oba obiekty zlokalizowane są na wzniesieniu, pośrodku pola uprawnego. Według kroniki wsi Szarbia cmentarz ten został dosłownie zaorany już w 20-leciu międzywojennym, dlatego mimo pamięci o jego istnieniu, jego dokładna lokalizacja nie była znana.
Stan zachowania szczątków w mogile zbiorowej różni się od tych w grobach pojedynczych, co pozwala jednoznacznie stwierdzić, że mogiła powstała bezpośrednio po walkach, natomiast żołnierze pochowani na cmentarzu zostali przeniesieni w to miejsce później — prawdopodobnie w wyniku ekshumacji z innych miejsc pochówku lub w związku z późniejszym odnalezieniem szczątków.
Różny jest również sposób pochówku. Mogiła zbiorowa ma ponad 2 m głębokości i została przysypana wapnem, zgodnie z ówczesnymi regulaminami wojskowymi. Pozostałe pochówki złożone są stosunkowo płytko, na głębokości ok. 30–60 cm, co — wobec coraz intensywniejszych metod uprawy roli — naraża je na zniszczenie podczas prac polowych. Cmentarz i mogiła znajdują się na gruntach prywatnych, dlatego planowana jest ekshumacja szczątków i przeniesienie ich na wspólny cmentarz wojenny we Wroninie.
Dla tego miejsca zachowało się wyjątkowo dużo danych archiwalnych, w tym kilka planów cmentarza. Badania archeologiczne potwierdziły, że jego układ jest zgodny z planem z 1921 r. Dane dotyczące liczby pochowanych, w zależności od dokumentu, nieznacznie się różnią, jednak są do siebie bardzo zbliżone. Pozwala to przyjąć, że w miejscu tym spoczywa około 70 żołnierzy, z czego ponad 50 stanowili żołnierze armii austro-węgierskiej. W samej mogile zbiorowej pochowano od 20 do 30 żołnierzy.
Przy poległych odnaleziono wiele wyjątkowo dobrze zachowanych przedmiotów, takich jak fajka, notes, ołówki, zapałki oraz fragmenty odzieży. Po przeprowadzeniu prac konserwatorskich zostaną one zaprezentowane na wystawie w Izbie Pamięci w Karwinie.
